Алесь Мікалайчанка
(Николайченко Александр Сергеевич):
БАРЫСАЎСКІЯ КРОНІКІ НАЙНОЎШАЙ ГІСТОРЫІ БЕЛАРУСІ
--Пагадзіцеся, Праграма прыватызацыі ў Барысаве пасьля краху “намэнклятурнага камунізму” будзе садзейнічаць узьнікненьню менавіта сярэдняга ды буйнога (у маштабе гораду, зразумела) прыватнага капіталу. Але рынкавая сыстэма станецца няпоўнай і неэфэктыўнай, калі ў горадзе адсутнічае прыватны дробны бізнэс—ягонымі паслугамі карыстаецца ці мала барысаўцаў. Тым не меней, Дзяржаўны падатковы камітэт увайшоў у супрацьстаяньне з прадпрымальнікамі, патрабуе ад іх падатак з сукупнага даходу. Карацей, прыватны бізнэс можа зьнікнуць у Барысаве, як і па ўсяе Беларусі, у якасьці сацыяльнае праслойкі. Цікава, што Вы можаце сказаць на гэты конт?
В. Б.: Гэтая праслойка насельніцтва, як і ў іншых краінах СНД, склалася ў выніку недахвату працоўных мейсцаў на вытворчасьці. Але сёньня ў горадзе акрэсьліваецца наступны малюнак. Нашыя прамысловыя прадпрыемствы, набіраючы аб’ёмы, павялічваючы рэалізацыю прадукцыі, ствараюць новыя працоўныя мейсцы. Мяркую, пэўны адліў з рэчышча дробнага бізнэсу на вытворчасьць распачнецца. Хаця, на мой позірк, і прыватны бізнэс захаваецца. У мяне няма зайздрасьці да прадпрымальнікаў—у іх хлеб нялёгкі. Гэта збоку можа падацца, маўляў, стаіць спэкулянт, прадае невядома адкуль прывезены тавар ды заграбае неймаверныя звышпрыбыткі. Ды ня так усё яно! Тут шмат трэба ведаць і ўмець, але ж і прыбыткаў вялікіх няма. Таму і бізнэс мае найменьне—дробны. Мы гэта выдатна ўяўляем і прыкладаем усе намаганьні, каб захаваць прадпрымальніка. Дарэчы, для таго, каб навучыць яго пасьпяхова рабіць бізнэс, у выканкаме заснаваны Цэнтар падтрымкі прадпрымальніцтва. Калі яго стваралі (выканкам ёсьць таксама заснавальнікам), дык даручылі супрацоўнікам Цэнтра навучаць усіх, хто таго жадае, займацца бізнэсам. Дзеля чаго патрэбная гэткая вучоба? Мы прааналізавалі: дробных камэрсантаў дзяржава часта “карае”, бо тыя ня ведаюць нейкіх нарматыўна-прававых дакумэнтаў, дзесьці нешта не ўлічылі ў справаздачнасьці. Мы далёкія ад думкі, што прадпрымальнік сьвядома прыхоўвае свае даходы ад падаткаабкладаньня. Падкрэсьліваю, ён гэта можа зрабіць менавіта па няведаньні. Калі казаць шчыра, мы пайшлі на заснаваньне Цэнтра, каб кожны прадпрымальнік дэталёва ведаў асновы бізнэсу і паралельна—права, якое на гэты конт існуе. Барысаўцы праходзяць праграму навучаньня, дзе шмат мейсца адведзена лекцыям па азнаямленьні з падатковым заканадаўствам. Напрыклад, гандаль прадуктамі. Тут трэба ўяўляць, што, ня маючы санкніжак, рэгулярнага мэдычнага агляду, дзяржава гандаль не дазволіць. Таму мы прыхільнікі такога падыходу: перад тым, як з чалавека запатрабаваць, больш таго—караць яго, навучы спачатку. Навучылі—тады і спытайце. Між іншым, 50 ці 60 чалавек навучаньне ў Цэнтры ўжо
прайшлі. І яшчэ. Укладваючы грошы ў Цэнтар, выканкам стварае інфармацыйную сістэму ў Інтэрнэце. Ці ведаеце, дзеля чаго такое робіцца?
--Пэўна , каб барысаўскі прадпрымальнік-- арыентаваўся ў моры дадзеных наконт попыту і прапановы на тавары ды паслугі ў краінах СНД, далёкага замежжа?
В. Б.: Абсалютна так. І да Інтэрнэту будуць мець доступ ня толькі прадпрымальнікі, дзяржпрадпрыемствы, але й проста, як кажуць, фізычныя асобы. Кошт карыстаньня сыстэмай сымбалічны: тры—пяць даляраў (паводле курсу) за гадзіну. Параўнайце: хвіліна тэлефанаваньня ў Ню-Ёрк абыходзіцца абанэнту ў пяць даляраў. Бачыце розьніцу?
-- Улоўліваю. Але, як я думаю, яе не жадае бачыць Дзяржаўны падатковы камітэт, што й стварыў ў адміністрацыйна-камандным ключы насуперак законам і Канстытуцыі дакумэнт “Дэклярацыю аб даходах фізычных і юрыдычных асобаў”. Агідна, калі ты адноечы прасынаешся, а табе дакладаюць, што вось ты пад самую завязку запазычыўся дзяржаве. Мне, напрыклад, свае матэрыялы даводзіцца публікаваць ня толькі ў “Барысаўскіх Навінах”, але і ў іншых мас-медыях.
В. Б. : Шчыра кажучы, калі Камітэт увёў у дзеяньне гэтую сваю прапанову, я сам да яе ня быў як сьлед падрыхтаваны. Разумею прадпрымальнікаў, якім сёньня, асабліва тым, хто нармалёва вёў улік таваразвароту й даходаў, патрабуецца выплаціць па 30-40 мільёнаў рублёў (у вылічэньні 1998 году—А. М.) даходу з гадавога сукупнага падатку. Але гэта зараз проста нерэальна. Таму не выпадкова дзеяньне Дэклярацыі “тармазнуў” Прэзыдэнт. Нельга ж гэта рабіць вось так, зьнянацку, быццам сьнег на галаву. Хай бы чыноўнікі праінфармавалі за паўгады да таго пра свае намеры. А задняй датай... Гэта няправільна. Мяркую, што ў нашай краіне мудрае кіраўніцтва—яно ў гэтай сытуацыі разьбярэцца і патрэбнае рашэньне будзе прынятае. У тым, што з 1 па 6 лютага мясцовыя прадпрымальнікі ня працавалі, я ня бачу палітычнага канфлікту. Палітычных патрабаваньняў ні да барысаўскай мэрыі, ні да вярхоўных
уладаў камэрсанты не прад’яўлялі. Ведаю, што яны арганізавалі мясцовы прафсаюз прадпрымальнікаў, які ўліўся ў абласную прафструктуру. Гэта іхнае права. Лічу, што прадпрымальнікам сёньня ўсё ж патрэбна дапамога дзяржавы. Хаця б таму, што па розных характарыстыках прыватны бізнэс дае 8-10 адсоткаў збору падаткаў. З гэтым неабходна лічыцца. Зь іншага боку, падатак ад сукупнага даходу выплочваюць грамадзяне ва ўсім цывілізаваным сусьвеце...
--Згодны. Але там падатак ня пераўтвараецца ў падвоенае падаткаабкладаньне ды мае цывілізаваную стаўку—улічваюцца розныя выдаткі дзеля атрыманьня таго або іншага заробку. Ажно да колькасьці літраў гаручага, выдаткаванага на дзелавыя паездкі. І, нарэшце, Вы маеце рацыю наконт таго, што нідзе ў сусьвеце ў падобных выпадках не заўважана раптоўнасьці.
В. Б.: Хачу зазначыць, што цягам тыдню, калі прадпрымальнікі не працавалі, барысаўцы, паводле нашых назіраньняў, не засталіся без неабходных тавараў: патрэбнае куплялі ў дзяржгандлі. Апошні, між іншым, пасьпяхова супернічае з гандлем прыватных камэрсантаў. Мне падаецца, такая канкурэнцыя карысная для агульнае справы гандлёвага абслугоўваньня гаражанаў. Цікава, але ўжо людзі з прыватнай камэрцыі па-ціху пераходзяць у дзяржгандаль...
-- Беларуская служба Радыё Свабода, “Барысаўскія Навіны” ды іншыя незалежныя СМІ на прыканцы мінулага году распавядалі пра тую няпростую сацыяльную сытуацыю, якая склалася на некаторых прадпрыествах гораду. Напрыклад, на швейнай фабрыцы імя Крупскай і фабрыцы мастацкіх вырабаў. Як зараз там разгортваюцца справы?
В. Б.: Сытуацыя з таго часу, я сказаў бы, у нашае прамысловасьці стабілізавалася ў сацыяльным сэнсе. Гэтаму садзейнічала, як ужо Вы самі ведаеце, у тым ліку, і зьмена кіраўнікоў на асобных прадпрыемствах. Што тычыцца швейнай ды трыкатажнай вытворчасьцяў, тут неабходна ўлічыць наступныя фактары. Карацей, гэта розныя рэчы: выжываць беларускім заводам і фабрыкам за савецкімі часамі і сёньня. За Саветамі ад указаных прадпрыемстваў патрабаваўся велізарны вал, аб’емы... Прадукцыя ішла па гарадах ды вёсках неабдымнае краіны. Сёньня ж няма ранейшага рынку збыту. Рэспубліка Беларусь—незалежная дзяржава. А ў Менскай вобласьці, дарэчы, існуе жорсткая канкурэнцыя між шматлікімі прадпрыемствамі аднаго тыпу. Плюс— прадукцыя, запрапанаваная прыватнікам. Тут знайсьці сваю нішу вельмі цяжка, а на БШФ яе ўсё ж здолелі адшукаць. Зараз вырабляюць рабочую вопратку, але не гэткай мадыфікацыі як некалі. Рабочая вопратка зараз прыцягвае ўвагу пакупнікоў. Яна разнастайная, паводле каляровае гамы, эстэтычная, зручная. Цікава, але на фабрыцы з групы “ўчорашняга” кіраўніцкага апарату толькі адзін дырэктар—Анатоль Наталенка. Астатніх чыноўнікаў-адміністратараў мы замянілі. Зараз тут працуюць новыя людзі. Гэткі ж працэс адбываецца і на фабрыцы мастацкіх вырабаў. Тут кадры, як трапна сказаў некалі Сталін, вызначаюць усё. Я таксама напярэдадні таго, як узяць некага на важную кіраўнічую пасаду—дырэктара, ягоных намесьнікаў, галоўнага бухгалтара або галоўнага эканаміста, праводжу з кожным суразмоўе, зычу добрых спраў і добрай дарогі...
--Вы мяркуеце, што на Барысаўскае швейнае фабрыцы сытуацыя стабілізавалася? Усё-такі прадпрыемства лічылася народным, людзі, каб выкупіць яго ў дзяржавы, унесьлі ўласныя грошы, сталіся пайшчыкамі. Некторыя зь іх, у асноўным, перадпэнсыйнага і
пэнсыйнага веку, пачалі патрабаваць вяртаньня ўласных паёў з фабрычнае казны. Грошы ім ніхто аддаваць добраахвотна не жадае. Ці здолелі Вы разабрацца з гэтымі людзьмі?
В. Б.: Я лічу, што на БШФ сацыяльная вастрыня апошнім часам прытухла. Натуральна, кожны пайшчык мае права патрабаваць вяртаньня ўласных грошай. Але ж людзі маюць таксама права і не патрабаваць выплаты сваіх унёскаў менавіта зараз. Яны, у прыватнасьці, могуць пайсьці насустрач інтарэсам усяго калектыву, каб захаваць фабрыку. Дык вось, пайшчыкі паверылі новаму кіраўніцтву прадпрыемства ды пагадзіліся акцыянаваць фабрыку. І што цікава, нават тыя саўладальнікі, якія некалі сыйшлі з фабрыкі, зноўку туды вярнуліся. Хачу паведаміць сродкам масавай інфармацыі, якія Вы прадстаўляеце, што па выніках 1997 году ўпершыню за працяглы адрэзак часу “швэйка”нічога не павінна ў бюджэт, у пенсыйны фонд. Мяркую, пройдзе ня шмат часу, і там будуць і заробкі, і посьпех. Больш складаная сытуацыя на фабрыцы мастацкіх вырабаў. Праўда, выканкам пайшоў насустрач—разьмесьціў там заказ на пашыў мяккага інвентару для сыстэмы народнае адукацыі. Таксама троху зьбілі сацыяльнае напружаньне. Але з кадрамі, з адміністрацыяй прадпрыемства яшчэ трэба адрозна ад швэйнай фабрыцы ці мала працаваць...
--Якія гарачыя праблемы стаяць на парадку дня апошніх паседжаньняў Барысаўскага гарвыканкаму?
В. Б.: Добраўпарадкаваньне, пра што ўжо казаў Вам. Тут сытуацыя з забесьпячэньнем работ матэрыяльнымі сродкамі за кошт мясцовага бюджэту не вельмі садзейнічае нашым задумам ( асабліва ў сувязі з маючым адбыцца рэканструяваньнем гістарычнай часткі гораду). Тлумачу: наш бюджэт—сацыяльна арыентаваны. У ім 85 адсоткаў сродкаў (з 600 мільярдаў рублёў на бягучы год) заплянавана дзеля патрэбаў мэдыцыны і адукацыі. Так што даводзіцца, як і разьлічвалі, запушчаць у справу прыватны капітал. Мяркую, праблема вырашальная. Хаця пэўная вастрыня ёсьць. І мэрыя, і гарадзкі савет, і ўсе барысаўцы—усе мы вельмі жадаем сустрэць дзевяцівекавы юбілей роднага места на прыстойным узроўні. Другая праблема—экалёгія.Горад насычаны прамысловасьцю ды мае вострую патрэбу ў азяляненьні. А маючы гэткі разнастайны рэльеф, ландшафт, грэх ня мець добры гарадзкі парк. У гэтым накірунку тое-сёе распачалі рабіць, нам актыўна дапамагае камітэт аховы навакольнага асяродзьдзя. З цэнтра гораду парк будзе як бы перанесены на новае мейсца. Прывядзем у парадак з цягам часу і гарадзкі пляж. Так што рэчышча й берагі Бярэзіны будуць самым жадным куточкам дзеля адпачынку нашых зямлякоў. Наступнае “хворае” пытаньне—гарадзкая звалка сьмецьця. Сёньня зноў-такі з дапамогай узгаданага камітэту мы ствараем палігон дзеля перапрацоўкі цвёрдых пабытовых адыходаў. Прынятае рашэньне пачынаць будоўлю гарадзкога смецьцеперапрацоўчага заводу ў раёне ачышчальных збудаваньняў.
--Васіль Ігнатавіч, Вы ведаеце, што чыгуначны вузел—ёсьць мейсцам пастаяннай небясьпекі для барысаўцаў. Мусіць Вы ведаеце, што там працяглы час стаяў цягнік, які складаўся з пяці цыстэрнаў, напоўненых такім атручвальнікам, якім зьяўляецца дыхларэтан. Я ўжо ня згадваю пра мінулагодні пажар на станцыі Барысаў...
В. Б. : Разумею Вашае пытаньне. Так, надзычайныя сытуацыі заўсёды непрыемныя. Хаця ў выпадку з пажарам нашыя спецыялізаваныя службы былі на вышыні. А мясцовая пажарная служба высока адзначаная Прэзыдэнтам. Натуральна, сытуацыю павінны адсочваць чальцы мясцовага штабу грамадзянскае абароны. Залінейны раён, які часам падзатапліваецца—ня мейсца дзеля захаваньня дыхларэтану. Там, дарэчы, першую чаргу ачышчальных збудаваньняў мы ўжо ўвялі ў лік дзеючых. Для мікрараёну Максімаўка, а ён таксама падзатапліваецца вясной ды ўвосень, распрацаваны за бюджэтныя грошы праэкт асушэньня тэрыторыі, якая прылягае да ўзгаданага прыгараду. Вельмі пажадана ўсе праблемы вырашыць адным махам, адразу. Аднак дзеля гэтага патрэбныя велізарныя сродкі. Таму разьвязка экалягічных праблемаў будзе ажыцьцяўляцца паступова. Але гэта не азначае, што справы нашы зацягнуцца тут. Я разьлічваю на рэалізацыю паловы распрацаваных праэктаў ужо да канца сёлетняга году. Асабліва ў адносінах да вырашэньня праблемаў Залінейнага раёну. Дарэчы, прапанова выканкаму адносна вырашэньня набалелых пытаньняў Залінейнага зараз знаходзіцца на разглядзе шэрагам рэспубліканскіх ведамстваў ды міністэрстваў. Думаю, тут Барысаву пойдуць насустрач.
2. Духоўнасьць, культура, выхаваньне моладзі
--Чамусьці мы ўсё аніяк ня пяройдзем да размовы вакол праблемаў культурнага або гуманітарнага накірунку..
В. Б.:Так, тут у нас таксама ці мала пытаньняў, якія патрабуюць вырашэньня. Мяне, напрыклад, вельмі хвалюе праблема духоўнага фармаваньня нашай моладзі, выхаваньня дзяцей у сям’і. Лічу, што сям’я сёньня, уласна, як гэта было і ўчора, пазаўчора, недастаткова кантактуе са сваемі дзецьмі, пакідае іх нярэдка наогул без увагі. Бацькі па-савецку спадзяюцца, што выхаваць іхных чадаў калі ня школа, дык армія. Адзінае, на што бацькі тут налягаюць, дык гэта на кантроль за атрыманьнем станоўчых адзнакаў у дзёньніках. Вось тады ў ход можа йсьці дзяга ды іншая падобнага кшталту апрабаваная стагодзьдзямі “пэдагогіка”. А далей—і трава хай не расьце! Пра тое што гэткі падыход уронлівы, найперш сьведчыць працэс апаганьваньня малалеткамі камунальнага жытла. Зірніце на тое, што адбываецца пасьля атрыманьня нашымі зямлякамі кватэраў у новых дамах. Любой формы ўласнасьці. У тым ліку, у збудаваных за кошт бацькоў гэткіх дзетачак. Праз месяц у пад’ездах усё, што можна паламаць, паламанае. Астатняе—разьбітае, абадранае, ліфты сьпісаныя непрыстойнымі словамі ды выразамі і гэтак далей. Варварства перасялілася ў новы
дом са старых дамоў разам зь нізкай культурай і нявыхаванасьцю малалеткаў. Я ўжо маўчу наконт іхнай гранічнай непавагі да працы будаўнікоў. Бо гэткага шанаваньня чужой працы бацькі ў сваех нашчадках проста ня выхавалі. Хто ж найперш тут вінаваты? Я ўпэўнены, што—сям’я. Так, тэлевізыя, радыё, газэты заклікаюць дзяцей браць прыклад у жыцьці толькі са станоўчых ідэалаў. Аднак, што ў душу дзіцяці ад раньняга маленства закладуць бацькі, тое ў маленькім чалавечку і прыжывецца надалей, застанецца на ўсё жыцьцё... Нядаўна мы падвялі вынікі вайскова-патрыятычнага выхаваньня тутэйшай моладзі—адбылася цікавая размова пра тое, як выхаваць адданымі сваёй Радзіме нашых юнакоў і дзяўчатак. Як вядома, патрыятызм пачынаецца з малога—з любові да роднага гораду, уласнаму дому, з усьведамленьня: гэты дом для яго ёсьць сьвятым. Зь любові—да дзяржаўнага сцягу, гімну. У каго, адкажыце, сёньня нашыя сцяг або гімн, як кажуць, сьлязу з вока выб’юць? Пытаньне застаецца без адказу. Вось чаму і ў грамадзтве, і ў сям’і дзяцей трэба выхоўваць патрыётамі. Такое выхаваньне духоўнасьці ў чалавеку неабходна ставіць самай галоўнае задачай грамадзтва. І тут, як мне падаецца, трэба зьвярнуцца да нашай гісторыі, да нашай культуры.
--Згодны з Вамі на самую поўніцу. Тым болей, што Беларусь мае тысячагадовую гісторыю. Менавіта—сваю. Пачынаючы ад Полацкага княства, Вялікага
княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага. Тут моладзь можа дазнацца, напрыклад, што першая пераможная сеча з татара-мангольскімі захопнікамі адбылася на тэрыторыі Украіны пад Сінімі Водамі ў 1362 годзе—на 18 год раней Кулікоўскае бітвы Дзімітрыя Данскога з Мамаем. Нашыя продкі здзейснілі так званую рэканісту— разьбілі ханскіх баксакаў і далучылі да ВКЛ тэрыторыю сучаснае Украіны. Вельмі мала, на жаль, моладзь ведае і пра бітву пад Грунвальдам у 1410 годзе—тады Вялікае Княства Літоўскае, Рускае і Жамойцкае разам з Польскае Каронай нанесла такую паразу тэўтонскім псам-рыцарам, што нашчадкі германцаў пяцьсот гадоў запар нічога ня ўчынялі супраць славянскіх земляў. А што ведае моладзь пра беларускіх славутых ваяроў супраць царскай імпэрскае Расеі Тадэвуша Касьцюшку і Кастуся Каліноўскага? Ці ж гэта не гісторыя нашай Беларускае Айчыны? Чаму дзяржава гэты гістарычны рэзэрв ня можа задзейнічыць дзеля выхаваньня моладзі, пра што Вы, Васіль Ігнатавіч, шчыра кажаце?
В. Б.: Вы маеце рацыю, Алесь. Нам трэба ведаць тысячагадовую гісторыю Беларусі і выхоўваць моладзь на прыкладах Кастуся Каліноўскага і Тадэвуша Касьцюшкі. Гэта ж таксама патрыятычнае выхаваньне любові да нашай Беларускай краіны. І Вы маеце рацыю, калі папракаеце барысаўскія ўлады ў тым, што 160-годдзе з дня народзінаў Кастуся Каліноўскага ў гарадзкім моладзевым асяродку прайшло неяк непрыкметна...
--Мая нядаўняя гаворка ў сродках масавай інфармацыі йшла пра тое, што гэтая дата засталася незапатрабаваная той часткай моладзі, якая ўваходзіць, у асноўным, у БПСМ. Тыя ж юнакі і дзяўчаткі, што вызначылі сябе ў Маладым Фронце, Маладой Грамадзе або ў Грамадзянскім Форуме, згадалі пра Кастуся Каліноўскага як сьлед. Проста даводзіцца здзіўляцца незапатрабаванасьці беларускае гісторыі ў справе выхаваньня ў моладзі менавіта пачуцьця патрыятызму й гонару за сваю Беларусь і ейных герояў. У тым жа БПСМ нічога беларускага не пачуеш і ня ўбачыш...
В. Б.: Мне здаецца, што ўся моладзь рана ці позна прыйдзе да сваіх нацыянальных вытокаў, нацыянальных каштоўнасьцяў. Але гэтаму прыходу неабходна садзейнічыць, зыходзячы з сёньняшних рэаліяў. Нельга прымусам весьці беларусызацыю нават у Беларусі, як гэта ня дзіўна гучыць для прадстаўнікоў іншых краінаў, у якіх іншая ментальнасьць ды іншая гісторыя. Рэфэрэндум 1995 году даў дакладны адказ на эксперымэнт з укараненьнем беларускай мовы ў сістэму адукацыі ў якасьці асноўнай. Так, гісторыя нашае роднай мовы шматпакутная. Аднак тут патрэбны паступовы падыход да ейнага адраджэньня. Я лічу, калі дзеці, юнакі, дзяўчаты, будуць ведаць гісторыю ўласнае краіны са старажытных часоў, калі яны будуць ведаць беларускія абрады, песьні, тапаніміку, то яны разна ці позна адчуюць гонар за сваю Айчыну, за сваю прыналежнасьць да нацыі. Гэта азначае, што яны сьвядома прыйдуць да беларускае мовы. І ніколі яе ня выракуцца. Неяк у Менску я сустрэўся з загадчыкам катэдры беларусазнаўства Інстытута ўдасканальваньня настаўнікаў Іванам Іванавічам Крукам. Колькі цікавага ён распавёў пра нашыя вясельныя абрады, зьвязаныя з народзінамі дзіцяці, з пахавальнымі абрадамі! Ці ж мы ведалі пра такое раней? Калі я зьвярнуўся да супрацоўнікаў Барысаўскага бюро ЗАГС ды распытаў у іх, што ім вядома з нацыянальнае спадчыны, жанчыны прызналіся: яны нічога гэткага ня ведаюць. Трэба ня ленавацца, уздымаць усе пласты беларускае народнае культуры , трэба вывучаць родную гісторыю, а калі яна будзе вывучаная, можна ісьці наўпрост да роднае мовы. У нас у Барысаве маецца беларуская гімназыя. І я задаволены, што ейныя настаўнікі ня проста даюць вучням веды на выключна прафэсыйным узроўні, але ж яшчэ нясуць ім сьвятло Кастуся Каліноўскага, Янкі Купалы, Якуба Коласа... І ніхто ніколі не захоча гэтую гімназыю зьнішчаць.
3. Апазыцыя, прэса
--Васіль Ігнатавіч, якое Вашае стаўленьне да апазыцыі, што, між іншым, карыстае беларускую мову, і да барысаўскіх прадстаўнікоў гэтай апазыцыі?
В. Б.: Я асабіста аніяк гэтую апазыцыю не зразумею. Не разумею, у тым ліку, што яна хоча сказаць нашаму Прэзыдэнту з тае або іншае нагоды. Ну яшчэ па гуманітарных пытаньнях з апазыцыяй больш –меньш зразумела: яна нібыта абараняе нацыянальную гісторыю, культуру, мову. Абараняе—непрадумана, без уліку культурна-моўнае сытуацыі, што склалася ў Беларусі. Без уліку меркаваньняў цэлых пакаленьняў, для якіх разуменьне Радзімы зьмяшчаецца ўсё яшчэ ў межах велізарнай дзяржавы, якой сёньня не існуе, ад Берасьця да Курылаў. Усялякая згадка для прадстаўнікоў гэтых пакаленьняў пра нашыя моўныя проблемы ёсьць праяваю нацыяналізму. Палітыкі, калі гэта сапраўдныя палітыкі, павінныя улічваць самыя розныя фактары. Яшчэ раз паўтараю, у пытаньнях духоўнасьці, культуры, культурных традыцыяў, і мовы палітык ня мае права разьлічваць на магчымасьць сілавога ціску на велізарныя людзкія масы. Да чаго прывяло гвалтоўнае насаджэньне беларускае мовы ва ўсіх выключна агульнаадукацыйных школах? Да дыскрэдытацыі самае роднай мовы... І навогул, я не зразумею ніяк крытыку апазыцыі на адрэсу эканамічнага курса Прэзыдэнта. Палітыкі, эканамісты жадаюць мець завершаную рынкавую сыстэму сёньня, зараз. Пры гэтым яны ня ўлічваюць, што мяняць форму ўласнасьці неабходна таксама паступова. Іначай будзе хаос, наогул некіраванасьць у прамысловасьці, сельскай гаспадарцы, іншых сфэрах дзейнасьці. Менавіта гэтую акалічнасьць і улічвае Прэзыдэнт Беларусі. І калі Барысаўскі гарвыканкам, які я зараз ачольваю, узброены Праграмай прыватызацыі, значыцца, мы, людзі Прэзыдэнта, сьвядома, а не ўсьляпую, ідзем на рынкавыя рэформы. Калі мы сёньня стварылі Цэнтар падтрымкі прадпрымальніцтва, значыцца, мы ідзем на такія рэформы. Наступныя крокі ў гэтым накірунку будуць яшчэ больш упэўненыя. Чаму ж гэтага не жадаюць бачыць нашыя апазыцыянэры? Вы ведаеце, колькі няўмелых, некампэтэнтных, несумленных людзей са свайго атачэньня выдаліў Аляксандар Лукашэнка? Колькі чыноўнікаў зь “вэртыкалі”, якія злоўжывалі сваім службовым становішчам, так бы мовіць, апынуліся за канкрэтныя злачынствы ў мейсцах ня вельмі аддаленых? Мы, напрыклад, правялі аздараўленьне кадравай базы і гэта дае свае вынікі—яны бачныя ў Барысаве. Так, сярэдняя заробная плата па горадзе ў сьнежні мінулага году склала больш 3 мільёнаў рублёў (па курсу беларускага рубля 1997 году—А. М.) Па выніках 1997-га заробную плату ў нас ня выплацілі людзям толькі на двух прадпрыемствах. Што тычыцца сацыяльнае сфэры ды пенсыяў, то зараз тут у нас поўны парадак. Паводле ўказу Прэзыдэнта, мы нават часткова выплацілі й прэміі на тых ці іншых прадпрыемствах. Я лічу, што апазыцыя павінна быць канструктыўная, што ад яе павінны зыходзіць канкрэтныя прапановы дзеля паляпшэньня жыцьця, вырашэньня шматлікіх эканамічных праблемаў. Зь мясцовай апазыцыяй ды ейнымі лідэрамі ў мяне адносіны больш-меньш нармалёвыя. Хаця іншым разам здараюцца канкрэтныя разыходжаньні. Ну, скажам, прадстаўнікі БНФ і БСДП (НГ) на мяне і выканкам у крыўдзе, бо 3 студзеня гэтага году, як яны лічуць, мы “задзьвінулі” пікетаваньне дзеля падтрымкі вядомых маладых людзей Шыдлоўскага, Лабковіча ды Кабанчука на гарадзкі стадыён. Скажу шчыра, такое здарылась толькі праз тое, што пікетоўшчыкі прасілі выключна адно мейсца правядзеньня акцыі—у цэнтры горада. Калі б яны пайшлі на кампраміс, я ўпэўнены, што ім знайшлі б больш падыходзячую пляцоўку. А ў прынцыпе, мы зараз праводзім з апазыцыянэрамі перамовы наконт правядзеньня мейсца палітычных мерапрыемстваў. І справа тычыцца ня толькі прадстаўнікоў БНФ, БСДП (НГ) ці АГП, але ж і Партыі камуністаў Беларусі, моладзевых арганізацыяў і г. д. Я асабіста ня супраць таго, каб такім мейсцам была пляцоўка ля Дома культуры... Умова выканкаму тут адна-адзіная—на сваіх мітынгах і на пікетах, калі ласка, захоўвайце Канстытуцыю, не заклікайце народ да зьвяржэньня існуючага ладу.
-- 22 сакавіка апазыцыя адзначыць 80-годдзе Беларускае Народнае Рэспублікі як правобразу незалежнае Беларускае дзяржавы. Ці дазволіць гарвыканкам правядзеньне сьвята, якое няўлічанае каляндаром?
В. Б. : Натуральна, да БНР людзі адносяцца па-рознаму. Але, мусіць, трэба паважаць пачуцьці той часткі грамадзянаў, якія з гэтае нагоды мяркуюць ня так, прыкладам, як я. Дазвол выканкаму будзе шмат у чым залежыць, па-першае, ад таго, як заяўляльнікі бачуць правядзеньне гэтага сьвята, які ягоны сцэнар. Пікет—гэта адно, мітынг—другое, шэсьце—трэцьцяе. Нарэшце, мы павінны ведаць, колькі маецца народу ўзяць удзел у мерапрыемстве. Але пакуль што заяўкі на гэты конт ад лідэраў мясцовай апазыцыі адносна правядзеньня 80-х угодкаў Беларускае Народнае Рэспублікі ў выканкам не паступалі...
--Ці згодныя Вы з тым, што і прадстаўнікі мясцовае апазыцыі, і прыхільнікі прэзыдэнта РБ кажуць пра Вас, як пра чалавека, які, прыйшоўшы да ўлады ў Барысаве нібы ў выніку зьдзяйсьненьня пасьля камуністычнага застою рэвалюцыі ў мясцовым маштабе?
www.4humanrights.org : www.hrd1.org : DONATE
